گزارش برگزاری کارگاه آموزشی: «هوش مصنوعی و آینده‌پژوهی»

به گزارش روابط عمومی دانشگاه مفید، کارگاه آموزشی «هوش مصنوعی و آینده‌پژوهی» به همت معاونت پژوهش دانشگاه مفید و با همراهی دانشگاه قرآن و حدیث روز چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ در دانشگاه مفید برگزار شد.

این کارگاه آموزشی با هدف آشنا نمودن شرکت‌کنندگان با ظرفیت‌های هوش مصنوعی در فرایند پژوهش و نیز اطلاع از مبانی و روش‌های آینده‌پژوهی، در چارچوب برنامه‌های آموزشی دومین دوره مسابقات هوش مصنوعی دانشگاه مفید با عنوان «آینده‌پژوه» طرح ریزی و اجرا گردید و طی آن، نسبت میان پژوهش، آینده‌پژوهی و هوش مصنوعی مورد بررسی قرار گرفت.

هوش مصنوعی؛ ابزار توانمندسازی پژوهش

در بخش نخست کارگاه، دکتر محسن گلریز با موضوع «ابزارهای هوش مصنوعی در اختیار آینده‌پژوهی» به معرفی ظرفیت‌های کاربردی ابزارهای هوش مصنوعی پرداختند.
در این بخش، ضمن بررسی قابلیت‌های مختلف ابزارهای هوش مصنوعی، بر استفاده هدفمند و روش‌مند از این ابزارها در فرایند پژوهش تأکید شد. همچنین موضوعاتی همچون استفاده از هوش مصنوعی برای جست‌وجو و گردآوری اطلاعات، تحلیل داده‌ها، سازمان‌دهی یافته‌ها و ارائه نتایج مورد توجه قرار گرفت. رویکرد اصلی این بخش آن بود که هوش مصنوعی نه جایگزین پژوهشگر و روش علمی، بلکه ابزاری برای افزایش سرعت، گستره و توان تحلیلی پژوهش در نظر گرفته شود.

آشنایی با آینده‌پژوهی و روش‌های مطالعه آینده

در بخش دوم، ثارالله جعفریان مدیر دفتر امور پژوهشی دانشگاه مفید به ارائه مباحثی درباره «آینده‌پژوهی» پرداختند.
در این بخش ابتدا مفهوم آینده‌پژوهی و تفاوت آن با پیش‌بینی آینده بررسی شد و سپس مفاهیمی همچون آینده‌های ممکن، محتمل و مطلوب مورد توجه قرار گرفت. همچنین شرکت‌کنندگان با مجموعه‌ای از روش‌ها و ابزارهای رایج در مطالعات آینده آشنا شدند.

روش‌های آینده‌پژوهی در این کارگاه در شش دسته اصلی معرفی شدند:

• روش‌های تحلیلی و اکتشافی
• روش‌های هنجاری
• روش‌های تعاملی و اجماعی
• روش‌های مدل‌سازی و کمّی
• روش‌های نوآورانه و ترکیبی
• روش‌های راهبردی و کاربردی

در ادامه، نمونه‌هایی از روش‌هایی مانند سناریونویسی، تحلیل روندها، تحلیل پیشران‌ها، تحلیل عدم‌قطعیت‌ها، پس‌نگری، تحلیل شکاف، دلفی، پنل خبرگان، پویش محیطی، پویایی‌شناسی سیستم‌ها و تحلیل شبکه‌ای معرفی شد.

پیوند پژوهش، آینده‌پژوهی و هوش مصنوعی

یکی از محورهای اصلی کارگاه، تبیین رابطه میان سه مؤلفه «پژوهش»، «آینده‌پژوهی» و «هوش مصنوعی» بود.

در این چارچوب، پژوهش به‌عنوان شالوده و فرایند اصلی تولید دانش، آینده‌پژوهی به‌عنوان ابزاری برای شناخت مسیرهای پیش‌رو و بررسی آینده‌های بدیل، و هوش مصنوعی به‌عنوان فناوری توانمندساز و شتاب‌دهنده فرایند پژوهش مورد توجه قرار گرفت.

در بخش‌های مختلف کارگاه تلاش شد شرکت‌کنندگان با این ایده مواجه شوند که استفاده مؤثر از هوش مصنوعی در مطالعات آینده، نیازمند شناخت مسئله، انتخاب روش مناسب، ارزیابی داده‌ها و نقد و اعتبارسنجی خروجی‌های هوش مصنوعی است.

از آموزش تا کاربرد

رویکرد کارگاه صرفاً انتقال مفاهیم نظری نبود و تلاش شد مباحث ارائه‌شده قابلیت استفاده در مسائل پژوهشی واقعی را داشته باشند. بر همین اساس، شرکت‌کنندگان با فرایندی آشنا شدند که در آن می‌توان یک مسئله پژوهشی را از مرحله تعریف مسئله و انتخاب روش، تا گردآوری داده، تحلیل، ترسیم آینده‌های بدیل و استخراج مسیرهای راهبردی دنبال کرد و در هر مرحله، از ظرفیت‌های هوش مصنوعی به‌صورت هدفمند بهره گرفت.

این رویکرد در راستای ایده محوری دومین دوره مسابقات هوش مصنوعی دانشگاه مفید با عنوان «آینده‌پژوه» طراحی شده است؛ رویدادی که تلاش دارد میان تخصص علمی رشته‌ها، روش‌های آینده‌پژوهی و قابلیت‌های هوش مصنوعی پیوند برقرار کند.

دومین دوره مسابقات هوش مصنوعی دانشگاه مفید «آینده‌پژوه» در ادامه برنامه‌های این دوره، روز ۲۵ آذر ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد.